Hard werken

“Arbeider, alcoholist, assuradeur, dandy, dichter, directeur, treedt naast de u bekende perken; ga u te buiten aan Hard Werken.”

“In Rotterdam wordt hard gewerkt en daarom noemen we ons Hard Werken.”

“We hebben deze naam gekozen omdat het een ieder op laat in te vullen wat hij eronder verstaat.”

Zo luidde het ‘mission statement’ tijdens de presentatie van het kunst- en cultuurtijdschrift Hard Werken, opgericht door de vormgevers Willem Kars, Gerard Hadders, Rick Vermeulen, Henk Elenga en Ton van der Haspel in 1979. Allen waren student geweest aan de Rotterdamse Kunstacademie en hadden elkaar leren kennen op de Grafische Werkplaats, een initiatief van de Rotterdamse kunststichting. De vormgevers waren getekend door de jaren zestig en zeventig en deelden een grensoverschrijdende aanpak in hun werk. Hard Werken stond met mensen als de dichter Jules Deelder, fotograaf Henk Tas, de muziekclub Arena en Uitgeverij 010 voor een nieuw cultureel elan dat zich voor het eerst als nieuw, anders en eigenzinnig Rotterdams durfde te presenteren. Het tijdschrift kenmerkte zich vooral door experimenten met typografie, fotografie en illustratie waarbij inspiratie werd gehaald uit films, muziek, theater en schilderkunst. In 1980 besloten de kunstenaars naast het tijdschrift zich als groep bezig te gaan houden met vormgeving. De vereniging Hard Werken was een feit. In 1982 stopte het tijdschrift na tien nummers en Hard Werken vormde zich als een waar ontwerperscollectief, waarvan de verschillende leden in wisselende samenstellingen of soms alleen aan projecten werkten. De grafische werkplaats van de Rotterdamse Kunststichting was in het begin nog ondergebracht in een te kleine ruimte met weinig apparatuur en beperkte faciliteiten. Uit die beperkingen en het weinige materiaal ontwikkelde zich een vrije grafische vormgeving in allerlei varianten, afhankelijke van de eigen inbreng van de vormgevers. De individuele vrijheid en individuele benadering resulteerde in inventiviteit, tot onverwachte dingen. Door het blad is de groep Hard Werken bekend geworden, hierdoor werd de typografische stijl meteen gekoppeld aan de groep. Maar omdat iedere ontwerper uit de groep een eigen manier van werken heeft, waren er veel meer mogelijkheden. Er was niet zoiets als een collectieve stijl. De een werkte intuïtief, de ander meer overwogen en beheerst. Hadders, Vermeulen en Kars waren vooral grafisch actief, Van den Haspel en Elenga hielden zich meer bezig met driedimensionale ontwerpen. Hadders: “Je maakt [affiches] ergens voor en dat iets is een punt in de tijd. Als dat punt in de tijd voorbij is, dan is het product dat je gemaakt hebt overbodig geworden. Dat is ook een van de redenen waarom het vak zo’n slechte theoretische traditie kent, het is zo ontzettend vluchtig. Het is dus in het belang van het vak als er mensen aan collectievorming doen, onderzoek doen naar drukwerk of werk tentoonstellen. Een affiche is op zich ook iets, los van de film waarvoor hij gemaakt is”. De eerste opdrachten kwamen voornamelijk uit culturele hoek, omdat de vormgeving voor commerciële bedrijven nog te gewaagd was. Zo werd o.a. gewerkt met de Rotterdamse Kunststichting, uitgeverij Bert Bakker, de VPRO, het Nederlands Theaterinstituut, jaarverslagen van de PTT, postzegels, museum Boijmans van Beuningen en het Filmfestival Rotterdam. Hun onuitputtelijke energie zorgde er zelfs voor dat Henk Elenga naar de V.S. vertrok en Hard Werken LA desk oprichtte. De noodzakelijke verzakeling van Hard Werken, waarvan de meeste medewerkers inmiddels vertrokken waren, leidde in 1994 tot een fusie met Ten Cate Bergmans Design, onder de nieuwe naam Inizio, in 2005 omgedoopt tot Carré Noir.