Grafisch ontwerper Pieter Brattinga, is 8 juli op 73-jarige leeftijd in zijn woonplaats Kootwijk overleden. Als ontwerper verwierf hij onder meer bekendheid met zijn ontwerpen voor tentoonstellingen in het Kröller-Müller Museum en met affiches, catalogi en boeken voor dit museum.
Als promotor van vormgeving heeft hij een belangrijke rol gespeeld. Van 1951 tot 1974 was Brattinga “director of design” bij Steendrukkerij De Jong & Co in Hilversum, waarvoor hij ook tentoonstellingen maakte en waar hij de fameuze Kwadraat-bladen uitgaf.
Tussen 1960 en 1964 was hij hoogleraar en voorzitter van de faculteit visuele communicatie aan het Pratt Institute in Brooklyn, New York. In 1964 richtte hij zijn eigen bureau Form Mediation International op. In 1963 was Brattinga ook betrokken bij de oprichting van de International Council of Graphic Design Associations (Icograda) waar hij tot 1970 secretaris-generaal van bleef.
Vanaf 1969 heeft Brattinga diverse postzegels ontworpen voor de PTT.
Van 1971 tot 1995 ontfermde Brattinga zich in het rechtenbureau Mercis over de zakelijke belangen en de auteursrechten van Dick Bruna.
Pieter Brattinga publiceerde vele boeken, waaronder “A History of the Dutch Poster 1890-1960” (samen met Dick Dooijes) en “Sandberg, a documentary” (met Ad Petersen). Met Geneviève Waldman samen publiceerde Brattinga in 1989 de Nederlands-Japanse uitgave “De activiteiten van Pieter Brattinga, een tijdsbeeld”.
Brattinga was ridder in de Orde van Oranje Nassau. In 1998 kreeg hij de Grafische Cultuurprijs.
Ed van der Elsken: Kunstkaart (1955)
B.Majorick/Chagall: De klokken van Chagall (1956)
Friso Henstra: Litho (1956)
Otto Treuman: Buckminster Fuller (1958)
Sandberg: NU I, in het midden van de 20e eeuw (1959)
Ton de Leeuw: Muziek en Techniek (1960)
Simon Vinkenoog (ed.): Schrijftaal 1 (1961)
B. Majorick: Genenis van een compositie (1961)
W. Katavolos: Organics (1961)
Gerard Wernars: "50" Jublieum de Jong & Co. (1961)
Rietveld: Schröderhuis (1963)
Simon Vinkenoog (ed.): Schrijftaal 2 (1963)
Diter Rot: Daily Mirror (1964)
Bruno Munari: Onleesbaar kwadraat-blad (1964)
Pim van Boxsel: Philomene (1966)
Henry Miller: Extra Zending Schrijftaal (1967)
Wim Crouwel: New Alphabet (1967)
Gerard Unger: Een tegenvoorstel (1967)
Sandberg: NU 2 (1968)
Anthon Beeke; Alphabet (1970)
Van Reeuwijk: Muziekpapier (1970)
Wim Spreeuwers: 16 kubussen en een speelveld (1970)
Timothy Epps; Alphabet (1970)
Bruna/Haaren/Mertz (ed.): Liber Amicorum (1970)
Pieter Brattinga: Cijfer, kassabonnen (1971)
Les Levine: House (1971)
Aloisio Magelhaes: Topografische analyse (1974)
Mart Kempers: 3 litho's (1974)
Mulder/Doebele/Wernars: Vijf speelkaarten (1974)
Jan Sleper: Litho (1974)
Cees Timmers: La Fontaine (1974)
Simon Vinkenoog: Schrijftaal 3 (1974).
Hij is niet meer 'onder ons', leefde van 31 januari 1931
en overleed 8 juli jongstleden: Pieter Brattinga,. wiens gedistingeerde
verschijning en meer dan aimabele persoonlijkheid mij altijd zullen bijblijven.
In de jaren dat hij in de cantine van de Hilversumse Steendrukkerij De
Jong & Co van zijn vader, waar hij opgroeide tussen letterkasten en
inktrollen, tentoonstellingen organiseerde (onder veel meer een geurenexpositie
van Wim T.Schippers - om het uur muskus, sinaasappel of potlood -, de
Cobra-schilders, foto's van Ed van der Elsken en Eddy Posthuma de Boer
en tekeningen van Opland), werden de vernissages steevast gevolgd door
feesten in huize Groeneveld in Baarn, toen nog bewoond door Joop Colson
en zijn vrouw: memorabele feesten in park en tuin. In opdracht van de
door hem opgerichte Form Mediation International-organisatie schreef ik
een Proeve van Kommunikatie, in l967 door Uitgeverij de Bezige Bij uitgegeven,
met hand- en voetnoten van de auteur.
Ik citeerde daarin uit een redevoering, door R.Buckminster Fuller voor
een architectuurcongres in Parijs gehouden: 'Astronauten, piloten, zeelieden
en mensen van alle landen gebruiken en waarderen kleine transistors, omdat
transistors zoveel meer doen, zo veel meer betrouwbaar met zo veel minder.
Zo ook veroorzaken ontelbare onzichtbare verbindingen, chemische en elektromagnetische
apparaturen veel meer met minder. Deze onzichtbare, over de gehele wereld
wisselwerkingen veroorzakende uitvindingen werden niet door iemand gemaakt
als een goedwillende wereldrevolutie. Maar hun veel omvattende integrerende
en interversnellende meer-door-minder activiteiten vertegenwoordigen een
revolutie die over de gehele wereld zelfs politiek welkom is. Computers
en plastics zijn overal gewenst. Het eeuwenlange onbewust meer-door-minder
wordt nu bewust geaccepteerd als het begin van een verenigde wereldrevolutie
- even onverbiddelijk en alles overtreffend tegenover de wil van de mens
als een aardbeving.'
Met een tentoonstelling van Buckminster Fuller en een Kwadraat-blad aan
hem gewijd, introduceerde Pieter diens ideeën in Nederland. Mij stelde
Pieter in staat drie keer een bloemlezing met dichtershandschriften als
Kwadraatblad uit te geven, onder de titel Schrijf-taal: Collectors items,
inderdaad. (Written language, Langue écrite, Geschriebene Sprache).
Als typograaf, ontwerper - postzegels, affiches -en tentoonstellingsinrichter
(Kröller-Müllermuseum) streefde hij zelf ook naar meer-met minder,
als aanhanger van de Zwitserse school (Tsjichold) stelde hij: 'Ik houd
van orde, netheid en opgeruimdheid. Het comfort van de lezer staat bij
mij altijd voorop.'
Een overzicht van zijn werk is te vinden in de Nederlands-Japanse coproductie,
een tweetalig album van bijna 3oo pagina's De Activiteiten van Pieter
Brattinga, een Tijdsbeeld, in l989 verschenen bij SDU-Kodansha, Tokio,
verzameld, geverifieerd en verwerkt door Geneviève Waldmann. ISBN
90-12-06213-6.
Opnieuw een tijdgenoot in andere sferen dan dit ondermaanse beland; hij
zal worden gemist door vrouw en kinderen, en zijn talloze vrienden. Hij
rust, daar ben ik zeker van, in vrede. Hij was een kosmopolitisch Nederlander,
waartoe zijn vorming op een Quakerschool ongetwijfeld zal hebben bijgedragen.
Simon Vinkenoog